امامزاده محمود بن موسی کاظم (ع) در روستای شیرخان دینور
موش و گربه اثری از الماس خان کندوله ای
داستان گربه و موش، جدیدترین سری به دست آمده از مجموعه داستانهای موش و گربه ایرانی است که تا امروز 15 داستان از آنها به دست آمده است.
به واقع گربه و موش اثری از الماسخان کندولهای (شاعر و سردار سپاه نادر شاه افشار)، در 213 بیت و در دو بخش سروده شده است. این منظومه به زبان هورامی است که به اعتقاد دیوید نیل مکنزی، زبانشناس برجسته آلمانی زبان هورامی، زبان کاملاً متفاوت و مستقل از زبان کردی و فارسی است. مقاله حاضر میکوشد به بررسی زندگانی سیاسی شاعر، اعتقادات و آثار وی و به ویژه داستان گربه و موش که جدیدترین اثر به دست آمده از این شاعر برجسته هورامی زبان است، بپردازد.
کتاب معرفی شهدای منطقه دینور
ضمن عرض سلام و احترام به همه ی دینورهای فهیم
نویسنده کتاب تاریخ دینور در تلاش است که شهدای منطقه تاریخی دینور را در قالب کتابی به همه ی مردم ایران بشناساند. از تمامی خانواده های محترم شهدا و همچنین کسانی که اطلاعاتی اعم از عکس،زندگینامه،خاطرات، وصیت نامه و... از شهدای گرانقدر بخش دینور در دست دارند خواهشمند است جهت درج در کتاب(شهدای بخش دینور) با درج شماره تلفن در بخش نظرات خصوصی وبلاگ و یا جی میل eghbal.amiri@gmail.com ما را در این حرکت خدا پسندانه یاری کنید./.
تبعید آیت الله بهبهانی در قلعه بزه رود دینور
انقلاب مشروطه در سال 1285 ه/ش با همراهی مردم و رهبران آن به پیروزی رسید انقلابی که با هدف آزادی از استبداد قجری و حاکمیت مردم صورت گرفت. سیدعبدالله بهبهانی و سیدمحمد طباطبائی دو تن از رهبران دینی این انقلاب بودند، اما هنوز چند سالی از این انقلاب بزرگ نمی گذشت که محمدعلی شاه قاجار با همراهی دولت روسیه در صدد شکست انقلاب برآمد و لیاخوف روسی مجلس شورای ملی را به توپ بست. به توپ بسته شدن مجلس آغاز مرحلهای بود که در ادبیات تاریخ معاصر به استبداد صغیر معروف است. در این دوران بود که بسیاری از آزادیخواهان و رهبران مشروطه و به طور کلی آنانی که در این انقلاب نقشی داشتند زندانی، تبعید، فراری و حتی به جوخه اعدام سپرده شدند.
آقا سید عبدالله بهبهانی یکی از رهبران بنام و تاثیرگذار انقلاب مشروطه بود به عتبات تبعید شد. در مسیر انتقال به آنجا در روز جمعه 16 ربیع الثانی 1326ه.ق به شهرکرمانشاه که در آن زمان تحت حاکمیت محمدرضاخان ظهیرالملک زنگنه (امیر تومان) بود وارد شدند و مورد تفقذ و مهمان نوازی ظهیرالملک قرار گرفت و پس از چند روز اقامت به قصد سفر به عراق،کرمانشاه را ترک کردند، در مرز ایران و عراق با مخالفت دولت عثمانی مواجه شد و از ورود ایشان به خاک این سرزمین ممانعت به عمل آمد و آیت الله بهبهانی به ناچار بار دیگر به کرمانشاه بازگشتند و در حالت انتظار باقی ماندند . لذا ظهیرالملک ایشان را به قلعه بزهرود دینور که جزء املاک وی بود فرستاد و از مسیر کوههای پراو و راه سنگلاخی و سخت روستاهای پایروند همچون زالوآب و کری زاغه ایشان را عبور داده و به قلعه بزه رود در نزدیکی کندوله رسیدند که مکانی با آب و هوای دل انگیز و باغات و چشمه های زیاد می باشد ـ قلعه بزه رود نام قلعهای زیبا در میان باغات که بعدها محل اقامت تابستانی سلیمانخان امیرمقتدر زنگنه فرزند ظهیرالملک شد ـ مرحوم محمد خان سلطان که در آن زمان بزرگ کندوله محسوب می شدند فوراً به استقبال آیت الله بهبهانی میآید و مراقبت و نگهداری او را به عهده میگیرد و همیشه به آن سید عالی مقام توجه نموده است و حضرت آیت الله بهبهانی در نامه ای به سال 1326 ه.ق او را مورد تقدیر و تشکر قرار داده که سند آن هم اکنون نیز موجود است.
آیت الله بهبهانی شش ماه در قلعه بزهرود دینور ساکن بودند و سپس با برطرف شدن موانع به عتبات عالیات عزیمت نمودند و پس از تقریبا یک سال اقامت در عراق در روز سه شنبه 11 شوال 1327 ه.ق با استقبال جمعیت زیادی از اهالی شهر کرمانشاه و تشریفات و احترامات فائقه از عتبات به کرمانشاه وارد، هنگام عصر به محل انجمن ولایتی که از عمارات ایالتی بود؛ ورود نمودند و پس از آن به طرف تهران عزیمت نمودند اما ناامنی و آشفتگی اوضاع به قدری بود که راهزنان کاکاوند راه را از صحنه تا بیستون و کنگاور مغشوش نموده و راه مسدود شده بود؛ حتی جلو آقا سید عبدالله بهبهانی را که عازم تهران بود؛ گرفته تا اینکه از کنگاور جناب حاجی ساری اصلان و از بیستون سالار همایون (ایلخانی) سوار برده، حضرت آقا را سالم به کنگاور رسانیده بودند و از آنجا عازم تهران شدند.
تصویر نامه آیت الله بهبهانی

محل فروش كتاب تاريح دينور
۱- كرمانشاه
- ميدان آيت الله كاشاني(مصدق) كتابفروشي سهرابي
- میدان آیت الله کاشانی به سمت میدان فردوسی مجموعه خانه کتاب کرمانشاه
- ميدان آزادي ورودي خيابان بست شهيد قندي كتابفروشي كتاب شهر سينا
- ميدان آزادي ورودي خيابان مدرس بعد از باساژ كيش روبروی ساعت سازی ولیعصر کتابفروشی سلیمی
- چهاراه شهيد مطهري نرسيده به ميدان جوانشير كتابفروشي علامه
- خیابان دبیر اعظم پاساژ سروس طبقه دوم کتابفروشی زانیار
۲- دينور
- دينور چهاراه ميانراهان عكاسي برادران محمدي
- دینور چهارراه میانراهان جنب عکاسی محمدی لوازم التحریر رامین
- دينور چهارراه ميانراهان جنب بانك ملت بيرايش برادران اميـري
- دينور چهارراه ميانراهان جنب كبابي مسعود، سوبر ماركت مشهدي نايعلي سلیمانی
همايش ملي دينور شناسي
همايش ملي دينور شناسي در استان کرمانشاه برگزار مي شود
رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان صحنه گفت: همايش ملي دينور شناسي برگزار مي شود.همايش علمي پژوهشي دينور شناسي در گستره ملي برگزار می گردد از آن جایی که دينور مهد عارفان و بزرگاني در عرصه علم و عرفان بوده و اهميت ويژه اي از نظر عرفاني دارد و برگزاري اين همايش نقش مهمي در شناساندن دينور در سطح علمي دارد.
اخبار تکمیلی در مورد این همایش به زودی اعلام می گردد
محتوای کتاب تاریخ دینور
محتوای بخش اول
۱- مقدمه ۲- جغرافیای تاریخی دینور ۳- دینور نخستین سکونتگاه بشری ۴- دینورکانون دین باستانی ۵-شهر قدیمی دینور ۶- دینور قبل از اسلام ۷- فتح دینور توسط اعراب ۸- دینور در زمان خلفای راشدین ۹- دینور در زمان امویان ۱۰- دینور در زمان عباسیان ۱۱- دینور در زمان آل زیار ۱۲- دینور در زمان آل بویه ۱۳- دینور در زمان حکومت حسنویه ۱۴- دینور در زمان حکومت بنو عناز۱۵- دینور در زمان سلجوقیان ۱۶- دینور در زمان خوارزمشاهیان ۱۷- دینور در زمان حمله مغول ۱۸- علل ویرانی دینور ۱۹- بلایای طبیعی دینور ۲۰- اقوام و قبایل ساکن دینور۲۲- امامزاده ها و بقاع متبرکه دینور۲۳-اماکن دیدنی و گردشگری دینور۲۴- کندوله ۲۵- بریان
محتوای بخش دوم
در این بخش به معرفی ۴۵ نفر از عالمان و عارفان دینور به صورت نسبتا گسترده می بردازد که از مهمترین آنها می توان به دانشمندانی چون ۱- ابوحنیفه دینوری ۲- ابن قتیبه دینوری ۳- ممشاد دینوری ۴- محمد بن مروان دینوری ۵- عبدالخالق دینوری ۶- ابن سنی دینوری ۷- ملا پریشان دینوری۸- شهده (فخرالنسا) دینوری۹- الماس خان کندوله ای و... می پردازد.
در قسمت پایانی چند عکس از قسمتهای دینور به نمایش در آمده است. این کتاب در ۲۲۶ صفحه در قطعه وزیری توسط انتشارات طاق بستان به زودی منتشر خواهد شد.
بخش دينور
بخش دينور از توابع شهرستان صحنه داراي سابقه تاريخي و فرهنگي به قدمت 9 هزار سال قبل از ميلاد و در صدر اسلام نيز جزء اولين مناطقي بوده است كه به اسلام گرويده اند و به همين منظور يكي از دلايل نامگذاري دينور بخاطر دين آوري بوده است ودر صدر اسلام به نام ماه الكوفه معروف بوده است و بزرگاني چون ملاپريشان دينوري و ابوحنيفه دينوري باعث مطرح نمودن اين منطقه از ديدگاه علمي و فرهنگي شده اند تپه شيخي آباد در روستاي كرتويج طبق بررسي كاوشگران آثار باستاني ايران و انگلستان قدمتي ديرينه دارد و براساس آثار به دست آمده نشانه هايي از حدود 9 هزار سال قبل از ميلاد را با خود به همراه دارد البته ژيگيريهاي بعمل آمده و هماهنگي با سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تژه شيخي آباد بعنوان ژايگاه تابستاني شناخته شده ونسبت به ايجاد يك پايگاه گردشگري اقدامات لازم انجام گرفته است از نظر مذهبي وفرهنگي بزرگاني چون ملاپريشان دينوري و ابوحنيفه دينوري از اولين مفسرين به نام قرآن كريم افتخارات اين منطقه به حساب مي آيند هم اكنون بخش دينور با وسعتي بالغ بر 742 كيلومتر مربع به شهرستان هاي كرمانشاه ، كامياران، صحنه و سنقر متصل مي باشد داراي سه دهستان( مركزي ،حر،كندوله) و104 روستا مي باشد كه 80روستا داراي شورا ودهياري و 24 روستا بعلت كم جمعيتي فاقد شورا ودهياري مي باشند جمعيت بخش دينور حدود 23 هزار نفر مي باشد واز نظر كشاورزي و باغات از مناطق حاصلخيز و خوش آب و هواي استان محسوب مي گردد كه اين امر مردم منطقه را به فعاليت كشاورزي و دامپروري واداشته و شاهد اين موضوع 4500 هكتار باغات 7810 هكتار زمين آبي 10000 هكتار زمين ديم مي باشد از نظر آب وهوا دهستان هاي حر وكندوله بسيار مناسب ومعتدل مي باشد ودر فصل هاي بهار وتابستان مسافرين وگردشگران زيادي را جذب مي نمايد و از نظر گردشگري منطقه اي زيبا و ديدني است كه روستاي كندوله جزء نقاط گردشگري استان انتخاب گرديده است . دينور داراي 3 مركز بهداشت و درماني 24 خانه بهداشت است كه امورات بهداشتي ودرماني بخش را خدمات رساني مينمايد همچنين در سطح منطقه 22 خبازي وجود دارد كه تعداد بيشتر روستائيان از طريق خبازيها نان خود را تهيه منمايند و مابقي روستاها سهميه خود را به صورت خامپز تحويل مي گيرند. شايان ذكر است در بحث گاز رساني به روستاها بخش 35 روستا لوله اصلي و 22 روستا داراي مشترك گاز مي باشد. همچنين دينور داراي 5 تعاوني و 20 فروشندگي مواد نفتي در سطح بخش و 1 واحد جايگاه سوخت در مركز بخش مي باشد.
معرفی روستای پریان دینور

در گوشه ای از استان کرمانشاه، روستایی وجود دارد که ساکنان آن همه یک نام خانوادگی دارند: امیری پریان! ساکنان روستا معتقدند که از نوادگان فرهاد از منطقه هجیج در نزدیکی پاوه هستند. ظاهرا فرهاد یکی از نوادگان میرزا فقیه احمد عالم مشهور کردستان بوده و نام پدرش مصطفی بوده است. پسر فرهاد کیخسرو نام داشته و پسر کیخسرو گرشاسب بوده است. به همین دلیل نام خانوادگی اهالی این روستا امیری پریان است که برگرفته از نام خانوادگی اهالی روستای کندوله یعنی امیری است، می باشد.
روستای پریان به خاطر طبیعت کم نظیرش در کشور معروف شده است. آنقدر که از سال ها قبل رهگذران منطقه نام روستای خیال انگیز را پریان گذاشته اند
اگر گذارتان به روستای پریان بیفتد، چند درخت توت بزرگ را در میان این روستا می بینید که به باور اهالی آنجا کاشته شده به دست فرهاد است و به همین دلیل اهمیت ویژه ای برای روستائیان دارند. روستایی که نه تنها با نام و نسب ساکنانش، بلکه به خاطر طبیعت کم نظیرش در کشور معروف شده است. آنقدر که از سال ها قبل رهگذران منطقه نام روستا را پریان گذاشته اند.
برای دیدن روستای پریان، باید به منطقه میانراهان از بخش دینور در استان کرمانشاه سفر کنید. جایی که بافت طبیعی و تاریخی روستا به شکلی خیال انگیز در طبیعت جا خوش کرده و جزئی از طبیعت سبز منطقه شده است. این روستا که در 63 کیلومتری شهرستان صحنه قرار دارد، یکی از اجزای دهستان کندوله به شمار می رود.
مردم روستا که به زبان اورامی که یکی از گویش های کهن کردی است سخن می گویند، بیشتر به باغبانی و پرورش میوه جات مختلفی مثل انواع انگور، توت، بادام، گردو و بعضا پرورش زنبور عسل مشغولند. کرمانشاهی ها حتما می دانند که انگورهای این روستا و در مجموع منطقه دهستان کندوله از نظر مرغوبیت سرآمد هستند و شهرت خاصی در میان مردم استان کرمانشاه دارند.
روستای 51 خانواری پریان با 217 نفر جمعیت هر سال پذیرای مسافرانی هستند که نام این روستای کوچک را از گوشه و کنار شنیده اند و آوازه باغات بادام و گردو، تاکستان های بی شمار انگور، درختان تنومند توت، بافت طبیعی روستا، آب های روان و جاری در جای جای روستا، کوچه باغ هایی با شکوفه های بادام به گوششان رسیده است.
شیخ ممشاد دینوری
برگرفته از: تذکرة الاولیای عطار نیشابوری
از روی نسخه ی تصحیح شده ی نیکلسون
این وصفی از عارف بزرگ شیخ ممشاد دینوری (رض) از عارفان بزرگ
در قسمت دوم تذکرةالاولیای عطار نیشابوری که بعد ها بدان افزوده شده ذکری از شیخ ممشاد دینوری به میان آمده و از عظمت روحی و کرامات او یاد شده است اینک به قسمتهایی از آن با تلخیص اشاره می شود:
ذکر شیخ ممشاد دینَوَری رحمته الله علیه
آن ستوده ی رجال ، آن ربوده ی جلال ،آن صاحب دولت و زمانه ، آن عالی همت یگانه ، آن مجرد شده از کینه وری ، شیخ وقت : ممشاد دینوری
پیر عهد بود و یگانه ی روزگار و ستوده ی به همه کمالی و برگزیده به همه ی خصالی و در ریاضت و خدمت و مشاهدت و حرمت آیتی بود و پیوسته در خانقاه بسته داشتی .چون مسافر به در خانقاه رسیدی ، او در پس در آمدی و گفتی :مسافری یا مقیم ؟ اگر مقیمی در آی و اگر مسافری این خانقاه جای تو نیست که روزی چند بباشی و ما با تو خوی کنیم . آنگاه بروی و ما را در فراق تو طاقت نبود.
وقتی مردی به نزدیک او آمد و گفت : دعایی در کار من کن . گفت برو به کوی خدا شو تا به دعای ممشادت حاجت نبود . مرد گفت کوی خدا کجاست ؟ گفت : آنجا که تو نباشی. مرد برفت و از میان خلق عزلت گرفت و دولت او را دریافت و همنشین سعادت گشت و با حق آرام گرفت تا چنان شد که وقتی عظیم آمد به دینور رسید . خلق همه روی به صومعه ی ممشاد نهادند. در آن میان آن جوانمرد را دیدند ، می آمد و سجاده بر روی آب افکنده و آب او را می آورد . چون ممشاد او را بدید گفت : این چه حا لت است جوانمرد ؟ گفت : مرا این دادی و می پرسی اینک حق تعالی مرا از دعای ممشاد و غیر او مستغنی گردانید و بدین جا رسانید که می بینی.
....
نقل است که گفت:مرا وامی بود و من بدان مشغول بودم . به خواب دیدم که کسی می گفت : یا بخیل ! این مقدار که فراستدی بر ماست تو خوش فراگیر و مترس برتو فرا ستدن و بر ما دادن بعد از آن دیگر با هیچ قصاب و بقال شمار نکردم.
و او را کلماتی عالی است ( سخنان بسیار خوبی از او ماندگار شده است)و سخن اوست که گفت:اصنام (بتها) مختلفند. بعضی را از خلق بت نفس اوست (بعضی بت نفس می پرستند) و بعضی را فرزند او و بعضی را مال او وبعضی را حرمت او وبعضی را نماز او و روزه و زکات او و حال او وبت بسیار است. هر یکی از خلق بسته ی بتی اند از این بتان و فرٌ (فرار) از این بتان هیچ کس رانیست . مگر آن را که نبیند نفس خویش را و محل و هیچ اعتمادش نبود بر افعال خویش شکر نگوید بلکه چنان باید که هر چه از او ظاهر شود از خیر و شر بدان از نفس خویش راضی نبود و ملامت کننده ی خویش بود.
و گفت ادب بجا آوردن مرید(شاگرد) حرمت پیران بود و نگاه داشتن خدمت برادران و از سببها بیرون آمدن و آداب شرع بر خویشتن نگاه داشتن .
....
و گفت فراغت دل در خالی بودن است از آنچه اهل دنیا در آن دست زده اند از فضول دنیا
و گفت : اگر حکمت اولین و آخرین جمع کنی و دعوی کنی به جمله ی احوال سادات اولیا هرگز به درجه ی عارفان نرسی تا سرّ تو ساکن نشود به خدای تعالی و استواری در تو بدید نیاید بر آنچه خدای تعالی ضمان کرده است ترا.
....
و گفت حکما که حکمت یافتند به خاموشی یافتند و تفکر.
....
و گفت : توکل وداع کردن طمع است از هرچه طبع ودل و نفس بدان میل کند
از او پرسیدند : درویش گرسنه شود چه کند ؟ گفت نماز کند گفتند اگر قوت ندارد؟گفت بخسبد . گفتند اگر نتواند خفت؟ گفت حق تعالی درویش را از این سه چیز خالی ندارد یا قوت با غذا یا اجل.
وچون وفاتش نزدیک رسید،گفتند آخر علت تو چگونه است ؟گفت:علت مرا از من پرسید . گفتند: بگو لا اله الا الله . روی به دیوار کرد و گفت :همگی من به تو ، فانی شد. جزای آن کسی که ترا دوست دارد این بود .
یکی گفت :خدای تعالی با تو چه کرد ؟ گفت: سی سال است تا بهشت بر من عرضه می کند ، در آنجا ننگریسته ام . گفتند: دل خویش چگونه می یابی ؟ گفت : سی سال است تا دل خویش را گم کرده ام و خواسته ام تا باز یابم ، نیافتم . چون در این مدت باز نیافته ام ، در این حال که جمله ی صدیقان دل گم کنند ، من چگونه باز خواهم یافت؟ این بگفت و جان تسلیم کرد ، رحمته الله علیه
معرفی طوایف کندوله
کندوله از طوایف معروف در منطقه ی کرمانشاهان است. کندوله دارای خاندان علمای محلی بوده است . اهالی کندوله پیرو مذهب اثنی عشری هستند و به گویش هورامی تکلم می کنند. از کندوله شاعران برجسته کردی سرا و فارسیگوی برخاسته که از آن جمله الماس خان کندوله ای شاعر بزرگ کرد، ملک بیستون و ملا رضا و مرحوم محمد باقر بانیانی شاعر خوش قریحه هستند. اهالی کندوله، بهلول از عقلای مجانین دوره ی عباسی را منسوب به این منطقه می دانند. در کندوله بیش از هزار و هشتصد قطعه باغ را در دل کوه با نهایت جدیت و تلاش به وجود آورده اند.
طایفه کندوله به تیره های متعدد تقسیم می شوند و در محل سکنی خود، سه محله ی اصلی ، محله بالا، محله وسط و محله پایین را تشکیل می دهند.
تیره های محله بالا و سران تیره ها: 1- تیره چراغه (کدخدا کاکی)2- تیره باقره( میرزا رجب خان) 3- تیره رضا ویس( میرزاخان) 4- تیره جهان ویس( کدخدا الله مراد) 5- تیره شهباز بک (کامبارک) 6- تیره زنگله (جانعلی) 7- تیره حسینعلی وکیل باشی 8- تیره کاصیدیم(محمد ولی) 9- تیره داروغه (شاه کرم) 10- تیره مشهدی حسین (ملک مهرخان)
تیره های محله وسط (سمایله): 1- تیره شامبیاتی(محمدعلی خان کندوله ای)2- تیره غلامعلی(میرزا سبز علی) 3- تیره ملا صالح 4- تیره صوفی محمد حسین 5- تیره مخموله (محموده) 6- تیره شرف الملک 7- تیره استاد اسماعیل8- تیره استاد قاسم 9- تیره دوم (گیوه کش ها) 10 تیره مؤمنه
تیره های محله پایین(واره): 1- تیره مامه حسینعلی2- تیره بابا 3- تیره آخوندها 4- تیره علی سلیمه 5- تیره کاکا 6- تیره باوکه 7- تیره خره کلی 8- تیره جماعت سیاه 9- تیره عراقی ها 10 تیره دراویش 11- تیره ملازمان 12- تیره محمد کرمانی13 تیره فرهاد کندوله
( جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان ج 1 ص643)
معرفی روستای ازناب سفلی دینور
محصولات باغی این روستا شامل انگور - گردو - سیب - زرد آلو - آلوچه و ... می باشد ومحصولات زراعی این روستا گندم - جو - نخود - عدس و ... می باشد.
اما متاسفانه این روستا همچنان از امکاناتی مانند راه اسفالته - آب اشامیدنی - تلفن و گاز محروم می باشد.
چکیده ای از تاریخ دینور کهن در نخستین قرون اسلامی
در قرون نخستین اسلامی ، دینور محدوده سرزمینی نسبتأ وسیعی محسوب می شد که از حدود شهر حلوان (نزدیکی سرپل ذهاب امروزی ) شروع و تا گردنه اسد آباد در نزدیکی شهر همدان امتداد می یافت. دینور در این مقطع حساس شاهد تحولات گوناگون سیاسی – اجتماعی بود . بخصوص در قرن چهارم هجری که قدرت محلی آل حسنویه در این شهر شکل گرفت و به تدریج علاوه بر شهر های دینور و کرمانشاه ، بر نواحی دیگر از جمله شاپور خواست ( خرم آباد کنونی ) و نهاوند نیز تسلط پیدا کرد .
دینور پس از ورود اسلام ، جزء آن دسته از شهرهای بود که رو به پیشرفت و ترقی گذاشت . این شهر به صورت کوره ای (شهرستان )در آمد که از طرف خلفا ، کارگزار یا حاکمی برای آنجا تعیین می شد . طبق تقسیمات اداری عرب ، دینور مرکز ولایت ماه الکوفه گردید . شهر دینور در دوره خلفای عباسی به دلیل نزدیکی به بغداد ، مرکز خلافت اسلامی ، و قرار گرفتن در مسیر شاهراه شرق از اهمیت بیشتری نیز برخوردار گردید . اوج اهمیت و شکوفایی دینور در قرن چهارم هجری و همزمان با حکومت آل حسنویه بود ، که مرکز اداری ، سیاسی آنان به شمار می آمد.
فرمانروایی آل حسنویه در دینور ، در نتیجه افزایش قدرت کردها و همگرایی طوایف کرد ساکن در آن ناحیه تشکیل شد. امرای کرد حسنویه در این زمان دارای قدرت و نفوذ فراوانی شدند و در بسیاری از مواقع در دسته بندی های سیاسی در میان قدرت های دیگر منطقه از جمله آل بویه و خلافت عباسی شرکت می جستند . با شورش ها و اختلافاتی که در اواخر قرن چهارم در میان کردان به وجود آمد ، حکومت آنان روبه ضعف و زوال گذاشت تا اینکه با دخالت مستقیم همسایگان ، فرمانروایی آنان بر منطقه غرب پایان پذیرفت . پایان حکومت آل حسنویه آغازی بر سراشیبی و ویرانی شهر دینور بود . از آن پس دینور هیچگاه رونق و شکوه قرون نخستین اسلامی را باز نیافت و بر اثر حملات ویرانگر مغولان و در نهایت حمله تیمور روبه خرابی و ویرانی گذاشت.
عکسی زیبا از روستای کهن کندوله
چکیده ای از تاریخ دینور کهن
دینور که اکنون خرابه های بیش ، از آن باقی نمانده ، در قرون نخستین اسلامی از شهرهای مشهور و مهم قلمرو اسلامی به شمار می آمد . اعراب مسلمان ، پس از فتح تمام مناطق عراق و سواد ، متوجه سرزمین دینور شدند. آنان در سالهای 16 و 17 هجری توانستند پس از فتح شهر حلوان به سرعت تا حدود شهر کرمانشاه پیشروی کند ، اما برخورد با کوهستان های صعب العبور زاگرس و مقاومت اهالی مانع از تداوم پیشروی انان گردید . تا اینکه پس از تهاجم گسترده ای اعراب و پیروزی آنان در جنگ نهاوند در سال 21 هجری تمام سرزمین دینور به دست مسلمانان افتاد.
از آن پس دینور کوره ای (شهرستان ) از ایلت بزرگ جبال محسوب می شد ،در عهد معاویه بن ابی سفیان ، از زمانی که خراج دینور ، به اهالی شهر کوفه واگذار گردید ، با عنوان « ماه الکوفه » شناخته شد . در عهد امویان ، ماه الکوفه به عنوان یکی از شهرستان های جبال با مرکزیت شهر دینور ، از سوی والی کوفه اداره می شد و از آن جا عاملان و حاکمان دینور تعیین می شدند . در پار های از مواقع نیز دینور حاکم نشیتن ایالت جبال بود . در زمان خلفای عباسی ، شهرستان ماه الکوفه ( دینور ) مستقیما زیر نظر خلفای عباسی اداره می شد . در این زمان دینور به دلیل نزدیکی به مرکز خلافت عباسی (بغداد ) و هم چنین قرار گرفتن در مسیر شاهراه بزرگ شرق از اهمیت زیادی برخوردار گردید .
در قرن چهارم هجری ، طوایف کرد ساکن دینور و مناطق پیرامون آن جا ، که از قدیم الایام در آن جا مشغول کشاورزی و دامداری بودند ، به تدریج برای کسب قدرت در منطقه به پا خاستند . در اوایل این قرن ، طایفه عیشانیه در دینور دارای نفوذ و اهمیت بودند تا اینکه کردان برزیکانی به همراه دیگر طوایف کرد منطقه در اواخر نیمه اول قرن چهارم هجری ، موفق به ایجاد و تشکیل حکومت محلی با مرکزیت شهر دینور شدند . امرای حسنویه در طی مدتی که در دینور حکومت می کردند به عمران و توسعه طرق و کشاورزی آنجا علاقه فراوانی نشان دادند ، از این رو دینور در قرن چهارم به اوج رونق اقتصادی رسید.
اما دینور همزمان با عصر درخشان فرهنگ وتمدن اسلامی (قرون سوم و چهارم هجری ) ، به عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام مطرح بود . دانشمندان و بزرگان متعددی از این شهر برخاسته اند که در علوم گوناگون از جمله نجوم ، تاریخ ، صرف و نحو ، سیاست و عرفان منشا خدمات بزرگ بودند و از مفاخر این سرزمین محسوب می شود.
معرفی یکی دیگر از بزرگان دینوری
ابوالفضل احمد بن عیسی بن عباد دینوری
تولد و وفات (381-478 )
شهرت علمی و فرهنگی : محدث و مسند
مشهور به ابن استاد ، به همدان رفت و در آنجا مسند همدان معروف شد وی از پدر خود و ابوبکر بن لال و احمد بن ترکان و از ابو عمر بن مهدی فارسی و دیگران حدیث روایت کرد . شیرویه گوید که در همدان و دینور از وی حدیث شنیدم . وی مرد راستگویی بود دینوری در دینور در گذشت.تأسيس شهرداري دینور
بخشدار دينور گفت: تأخير در تأسيس شهرداري دينور منشأ بروز بسياري از مشكلات سياسي، اقتصادي و فرهنگي در اين بخش است.

وي ادامه داد: با توجه به نامه وزير محترم كشور در سال ۷۹ مبني بر شناخت روستاهاي بخش دينور و بلامانع بودن تأسيس شهرداري دينور، متأسفانه تا امروز شهرداري دينور تأسيس نشده است.
كرمي تأكيد كرد: با توجه به بروز مشكلات مختلف از قبيل قرارگيري دينور در منطقه زلزلهخيز، بحث روانگرايي زمينهاي اين بخش و ضرورت نياز به شهرداري در راستاي صدور پروانه ساخت و تهيه نقشههاي ساختماني بر اساس بافت فيزيكي شهر تا امروز خبري از تأسيس شهرداري و حضور و انتخاب شهردار در دينور نيست.
بخشدار دينور در ادامه خاطرنشان كرد: اقدامات مختلفي از سال گذشته براي تأسيس شهرداري دينور انجام شده كه از آن جمله ميتوان به تشكيل جلسه با معاون عمراني استانداري در دي ماه سال ۸۷ و تأكيد ايشان بر تأسيس هرچه زودتر شهرداري اشاره كرد كه متأسفانه تاكنون به نتيجه نرسيده است.
كرمي در پايان گفت: با پيگيريهاي گسترده بخشداري دينور، فرمانداري شهرستان صحنه و تلاشهاي نماينده مردم شهرستانهاي كنگاور، صحنه و هرسين در مجلس شوراي اسلامي در سفر جاري استاندار محترم در بهمنماه به شهرستان صحنه، قول مساعد از استاندار محترم براي تسريع در امور تأسيس شهرداري دينور گرفته شد كه اميدواريم با توجه به مصوبه اخير مجلس شوراي اسلامي درباره ضرورت تأسيس شهرداري در بخشها و جلسه هفته گذشته با مسئولان دفتر شهري استانداري و نماينده ادارات در بخشداري دينور، اميدواريم به زودي شاهد اجراي مصوبه تكميل فرم موضوع بند الف و ج دستورالعمل تأسيس شهرداري در دينور باشيم.
شهرقديمي دينور
بقاياي شهرقديمي دينور،ميان روستاهاي ريباجوب وشيرخان قراردارد.سنگ وآجرفراواني درپهنه اي به ابعاد1000*800مترمحل اين شهربوده است.سفالينه هاي بسياري درپيرامون اين سنگهاوآجرهاست.ژاك- دومرگان كه درژانويةسال1891م./1270خورشيدي،ازويرانه هاي شهرقديمي دينوربازديدكرده است،دربارةآن مي نويسد:((درچندفرسنگي كنگاوردرميان كوهستانهاي كرد،درةعريضي است به نام درةديناوركه سابقاًدرآنجاشهري به همين نام برپابوده،وليكن امروزجزدهي كم اهميت نيست،وجوددارد.طبق نوشتةياقوت درمعجم البلدان،وسعتش تقريباًيك ثلث همدان بوده است.اين شهرمحصوربه باغات ميوه وزراعات پرباربوده ودرناحيه اي بسيارزيباوشاعرانه وپرازآبهاي روان ولقع است.اين شهرظهوردانشمندان چندي رابه خودديده كه درممالك مسلمان مشهوربوده اند،ازآن جمله است عبداله وهب الحافظ.
اين شهرداراي بازاري پرمشتري ويك اقامتگاه مطبوع بوده است. امروزديناوريادينوركاملاًازبين رفته است.ازاين شهري كه سابقاًاين قدرشاداب بوده جزتلهاوتپه هاوخرده ريزهاي قصورباستاني به جانمانده است.خاك انباشته ازخرده ريزهايي متنوع ومتعلق به همةاعصاراست.اين خرده ريزهاعبارتندازتكه كوزه ها،گلدانها،آجرهاوسنگهاي تراشيده،سكه هايي كه تاريخ آنهاازعهدهخامنشيان تازمان اعراب مي باشند، همچنين مفرغ هاوجواهرات...))
پروفسوررمان گيرشمن،دربارةظرف سنگي بزرگي كه دردينورپيداشده مي نويسد:
((دردينورنزديك كرمانشاه،قطعاتي ازيك لگن سنگي كه بامجسمه هاي نيم تنةسيلنوسهاوساتيرها،ياران ديونيسوس مزين است،كشف شده.دشت بزرگ كرمانشاه درعهدباستان به سبب اسبان خودمشهوربود،وبه نام نساخوانده مي شد،وآن نام جغرافيايي اساطيري است كه باآيين ديونيسوس انتقال يافته وتوسط يونانيان به عدةبسياري ازنواحي،ازيونان تاهند،انتقال گرديده است.))
تپه تاريخي دينور نخستين زيستگاه بشر در خاورميانه


تپه تاريخي و باستاني شيخي آباد روستای کرتویج علیا منطقه دينور شهرستان صحنه
به عنوان نخستين زيستگاه بشر دوره نوسنگي در خاورميانه شناخته شد. سال 1387سازمان ميراث فرهنگي با همکاري باستان شناساني از انگلستان به سرپرستي پروفسور راجرس متيوس کاوش هايي را در اين منطقه انجام داد و نمونه هايي از ديوارهاي چينه اي، اشياي گلي و زغال کشف شده، استخوان هاي زينت داده شده را براي آزمايش کربن چهارده به دانشگاه آکسفورد ارسال کرد که پس از آزمايش به اين نتيجه رسیدند که تپه تاريخي دينور کرمانشاه نخستين زيستگاه بشر در خاور ميانه است.
در کاوش اين تپه تاريخ آن با قدمت 11 هزار و 800 سال حاصل شد که قديمي تر از مجموعه گنج دره هرسين با قدمت 10 هزار سال است که از قدمت کهن منطقه کرمانشاه و دينور حکايت دارد.
يافته هاي اين تپه شامل فضاي معماري يک باب خانه مسکوني و بافت آن، فضاي معماري معبدي مقدس که با چهار شاخ بز کوهي و قوچ تزيين شده، مجسمه گلي مربوط به يک الهه ونوس، استخوان هاي تزئين شده و ابزار استخواني و سنگي است که هريک از آنان گواهي بر قدمت و تمدن کهن منطقه است.
در زمان کاوش هاي اين تپه مساله گياه باستان شناسي و استخوان شناسي نيز مورد مطالعه و بررسي قرار گرفت و نتايج مهمي حاصل شد به گونه اي که 55 نوع دانه گياهي از جمله جو وحشي و عدس و استخوان حيوانات وحشي مانند قوچ، بز کوهي و نوعي ماهي شناسايي شد.
با اين کاوش هاي مهم اين فرضيه محکم اثبات شد که منطقه دينور به عنوان نخستين زيستگاه بشر در کل خاور ميانه بوده و گسترش تمدن خاورميانه از اين نقطه آغاز شده است.
مردم منطقه دینور باید بر خود ببالند که در جایی زندگی می کنند که بشر از آنجا تمدن خود را آغاز کرده است متاسفانه هنوز مسئولان کارهای اطلاع رسانی این اثر کهن نه تنها در استان بلکه در سطح منطقه انجام نداده اند تا مردم و توریستها از مناطق مختلف جهان از ان دیدن کنند.
تپه کهن شیخی آباد در محدوده روستای کرتویج علیا حدفاصل بین این روستا و روستای علی اباد قرار دارد.
شعر هورامی در وصف کندوله(کنیوله)
باغوباغاتش صفای هنیش هن هرباغیش ماچی رازی هنیش
پیرافتش ماچی جه اسرو سرن سلطان احمدن خیلی سرورن
جه فصل زمسان هواش خیلی سردن جه تمام منطقه زوانش فردن
تقدیم به تمام ماچو زوانان ماچوت په نه، واچه ش په نه، واتش په نه ت، واچه م په نه
معنی شعر:
به شهرهه می گویند کندوله شهر است
دورو برش گل است و بین آن گلزار است
باغ و باغاتش صفای دیگری دارد
در هر باغی انگار رازی دیگر نهفته است
پیرافته را می گویی از هر سرس سرتر است
جایگاه سلطان احمد است که سر ور است
در فصل زمستان هوای بسیار سردی دارد
زبانش در تمام منطقه منحصر به فرداست
ماچو زبان:بسیاری از مورخین به هورام زبانان ماچو زبان نیز گفته اند
بهت مگم، بهش بگو، بهت گفت، بهم بگو.
عنوان موهوم خاوران برای دینور
مردم دینور همواره بر اساس یک عادت اشتباه معتقد هستند که اسم شهر کهنشان در گذشته خاوران بوده است ولی اگر گذری بر کتب تاریخی بیندازند متوجه خواهند شد که حتی در یک منبع از خاوران نامی آورده نشده است . دینور حتی قبل از اسلام در زمان هخامنشیان و سلو کیان واشکانیان و ساسانیان نام این سرزمین بوده است .
در مورد وجه تسمیه واژه دینور روایتهای مختلفی وجود دارد که در آینده آن را منتشر خواهم کرد
اسامی روستاهای دهستان میانراهان
به مرکزیت روستای میان راهان مشتمل بر 62 روستا، مزرعه و مکان به شرح زیر:
1 - کاکاوند، 2 - جیحونآباد، 3 - احمدآباد، 4 - چشمه، 5 - قیطاسآباد، 6 - عزیزآباد، 7 - کله جوب درتنگ، 8 - میانراهان، 9 - تپه کلوچه، 10 - خدرآباد،11 - دستجرده علیا، 12 - دستجرده سفلی، 13 - میر طاهر، 14 - مریمنگار، 15 - کرج علیا، 16 - کرج سفلی، 17 - باباکمال علیا، 18 - باباکمال سفلی، 19- چراغآباد، 20 - کرکسار، 21 - جبارآباد، 22 - نظرآباد، 23 - پیرقاسم، 24 - سید شهاب، 25 - طاهرآباد، 26 - ایمنآباد، 27 - امیرآباد، 28 - قلعه دهخانجان، 29 - ده خانجان، 30 - حسنآباد سفلی، 31 - حسنآباد علیا، 32 - گیلانه، 33 - ارمنیجان، 34 - زیبا جوب، 35 - شاهمار، 36 - شیرخان، 37 -بالاجوب، 38 - کله جوب علیا، 39 - سفیدخانی، 40 - هریله، 41 - رشیدآباد، 42 - تینموسفلی، 43 - تینمو علیا، 44 - احمدآباد مله ماس، 45 - گون بان،46 - ده آسیاب، 47 - محمودآباد،(ویرانه) 48 - دوآبان، 49 - محمدآبادبان مله، 50 - پنگیجه، 51 - مزرعه دولتآباد، 52 - چالاب قجر، 53 - مزرعه عالی سیاه، 54- محمودآباد، 55 - امامزاده الله، 56 - امامزاده سید عباس، 57 - امامزاده کاظم سید شهابالدین، 58 - امامزاده محمود.
اسامی روستاهای دهستان حر
1 - جامیشان سفلی، 2 - جامیشان وسطی، 3 - گنداب علیا، 4 - گنداب سفلی، 5 - زحمانی، 6 - محمدآباد، 7 - شاهویسآباد، 8 - شوربلاغ، 9 - چوبینه، 10- عبدالمحمد، 11 - مزرعه چشمه نظر، 12 - مزرعه چالاب، 13 - قره قاچ، 14 - سلطانآباد، 15 - گیجیدره، 16 - دره خلیل، 17 - مؤینه، 18 - حرین، 19- شاپورآباد، 20 - اشرفآباد، 21 - کلکان آفتابرو، 22 - کلکان نسار، 23 - بلشت، 24 - قلعه سبزی، 25 - پویان، 26 - سادول، 27 - قزلدره، 28 - پشتگلان، 29 - کوره، 30 - سیاهدره، 31 - سربرزه، 32 - ملهبید، 33 - سنگ سفید، 34 - سرتخت، 35 - مزرعه کانی کبود، 36 - امامزاده مله بید، 37 -امامزاده شاه محمد.
اسامی روستاهای دهستان کندوله در بخش دینور
به مرکزیت روستای کندوله مشتمل بر 33 روستا، مزرعه و مکان به شرح زیر:
1 - کندوله، 2 - پشتپیرافته، 3 - پریان، 4 - شریفآباد، 5 - بزه رود، 6 - قلعه بزه رود، 7 - کهریز، 8 - چشمه غلام ویس، 9 - حجتآباد، 10 - تراز و بره، 11- ملههانه، 12 - تازهآباد، 13 - امیرآباد، 14 - کریزاغه، 15 - سرچمن، 16 - گرماب، 17 - قروجنگ، 18 - سیاهخانی، 19 - چشمه آلوچه، 20 - خلیلاله،21 - علیآباد، 22 - کرتویچ علیا، 23 - کرتویچ سفلی، 24 - ازناب علیا، 25 - ازناب سفلی، 26 - چشمه بیگلر، 27 - چشمه قبنر، 28 - کنک، 29 - کرمبست، 30 - اسلامآباد بزهرود، 31 - مزرعه عثمان دره، 32 - امامزاده سید جلالالدین،
فهرست اماکن تاریخی - زیارتی ودیدنی دینور
۲-غار سيد شهاب – روستاي ميانراهان دينور
۳-قلعة مروان – كندوله دينور
۴-پل خسروي – راه قديمي دينور به صحنه
۵-پل آجري ميان راهان – 22 كليلومتر شمال غرب صحنه
۶-امام زاده عباسعلي – دينور
۷-امام زاده محمود – دينور
۸-امام زاده پيركتان – محمود آباد دينور
۹-بقعه نوربخش – كندوله دينور
۱۰-امام زاده سيد ابراهيم – پريان، كندوله
۱۱-امام زاده سيدجلال الدين – 6 كيلومتري شمال كندوله
۱۲-امام زاده ابراهیم خلیل الله در روستای خلیل الله دینور
۱۳-باغات زیبای روستاهای کندوله ُشریف آباد ُ پریان ُ ازناب سفلی و علیاُ قلعه بزه رود ُ چشمه غلام ویس ُ حیدر آباد کهریز و کنگ
۱۴-درخت ۵۰۰ ساله در روستای عبدالمحمد دینور(درخت امام)
۱۵-تپه شیخی آباد به عنوان نخستین سکونتگاه بشری در روستای کرتویج علیا دینور
همایش علمی پژوهشی دینور شناسی
اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان صحنه اعلام كرد: همايش علمي، پژوهشي دينورشناسي از منظر عرفان و عارفان به زودي در اين شهرستان برگزار ميشود.

به گزارش خبرگزاري فارس از كرمانشاه در فراخوان اين جشنواره كه به خبرگزاري فارس در كرمانشاه ارسال شده آمده است: اين همايش به منظور تقويت هويت ملي و ديني و ارجگذاري به مقام عارفان و مشاهير منطقه دينور با حمايت اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان كرمانشاه برگزار ميشود.
اين فراخوان افزوده است: تأملي در ابعاد جامعهشناسي و جغرافياي عرفاني منطقه دينور، ديرينهشناسي عرفان و تصوف و بررسي ريشههاي تاريخي پيدايش عرفان در اين منطقه، بررسي روابط فردي و مكتبي عرفاي دينور در مكتب كرمانشاهان با عرفاي مركز بغداد و خراسان، تبيين محوريت و قطبيت عرفاي دينور در مكتب عرفاي كرمانشاهان، بررسي نقش عرفاي اين منطقه در تكوين و تحول مكاتب و مشارب عرفاني از مهمترين موضوعات اين همايش است.
اين فراخوان ميافزايد: تحليل تاريخي زندگي عرفاي منطقه دينور، تبيين ويژگيهاي عرفاني مكتب كرمانشاه بر مبناي سيره فردي و مكتبي عرفاي دينور، تحليل تعامل عرفاي اين منطقه با علماي منطقه كرمانشاهان و ساير نواحي ايران و جهان، تحليل مباني نظري و عملي شريعت از منظر عرفاي بزرگ منطقه، نقش معتقدات عرفاني و سيره عرفاي منطقه در مسائل اجتماعي، سياسي و ديني و معرفي آثار خطي عرفاي دينور از موضوعات ديگر اين همايش است.
علاقهمندان به شركت و ارائه اثر در اين همايش ميتوانند مقالات پژوهشي خود را تا 24 آبان ماه به دبيرخانه همايش مستقر در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي صحنه ارسال كنند.